Asteburu honetan Zumarragako Eitzaga auzoko jaiak ospatuko dira. Oso jai estimatuak dira, auzoak bezala, izaera berezia baitute. Eitzaga beti izan da kastako auzoa eta horren erakusle dira ondorengo gertakariak.
Eitzagan borrokalariak izan dira beti eta horregatik egin du aurrera auzoak. XVI. mendean auzo erdia erre zen, ermita barne. Berreraiki egin zuten eta inoiz baino ederrago ageri da.
Eitzaga Zumarragako lehen kalea izan zen, ordura arte herria baserriez osatua baitzegoen. Ondoren, herria Eitzagatik Kalebarreneraino luzatu zen. Egungo Zumarraga Eitzagan sortu zen eta bertan ospitale txiki bat ere izan zuten, mertzedarietan. Mojena zen eta bota egin zuten nobiziatua egiteko.
Auzoa, mojen topagune ez ezik, abertzaleen topagune ere izan da. Kalemusu tabernakoak, adibidez, oso abertzaleak ziren. Estimu handiko buzkantzak egiten zituzten eta asteburuetan bete egiten zen. Komunean zinta gorria, zuria eta berdea zituzten, ikurrinaren koloreak. Anjel Kruz Jakak jasotakoaren arabera, 1908an karlistek bilkura egin zuten Zumarragan eta Carlos VII.ren 20.000 jarraitzaile inguru elkartu ziren. Bere seme Jaime erbestean zegoen, baina Zumarragara etorri zen ezkutuan. Kalemusu tabernara sartu eta komunera joan zen. Zinta ikusi zuenean, kendu egin zuen eta bere ordez Espainiako banderaren koloreak zituena jarri zuen, bere argazki batekin batera. Ez zuen asko iraungo…
Borrokalariak, zentzu guztietan. Andoni Ormazabalek umetan Urretxuko eta Zumarragako auzo ezberdinetako haurrek elkarren aurka borrokatzen zutela gogoratzen du. «Auzoen arteko gudak egiten genituen. Arriskutsuenak Urretxuko Goiko Kalekoak ziren, baina Eitzagakook denei irabazten genien. Izan ere, gu ez ginen kanpora joaten borrokatzera: denak hona etortzen ziren. Zubiaren gainean jartzen ginen. Goiko Kalekoak karabina eta guzti etortzen ziren. Guk tiragomak, arkuak eta geziak erabiltzen genituen. Dena den, Eitzagakook Urretxukoekin harreman ona genuen, beti Zumarragako Udalarekin borrokan baikeunden».
Izan ere, baztertuak sentitzen ziren. «Francoren garaian, ez ziguten batere kasurik egiten. Bizilagun elkartea sortu genuen. Eitzaga tabernako etxea egin behar zuten eta parean parkea. Baina parkeko lursailaren jabeak hor ere etxeak egiteko aukera ikusi zuen. Bizilagunok aurka azaldu ginen».
Zergak ordaintzeari utzi
Antigua hiribidean ere izan zuten zer aldarrikatu. «Errepidea asfaltatu gabe zegoen eta Labekoa baserria erre zenean suhiltzaileek arazoak izan zituzten bertara heltzeko. Okindegiaren ondoan zulo bat zegoen eta kamioia irauli egin zen ia. Udalari errepidea asfaltatzeko eskatu genion eta ezezkoa eman zigun. Hori ikusita, bizilagunok bilera egin genuen eta zergak udalari ordaindu ordez kontu korronte batean sartzea erabaki genuen. Udalak polizia bidali zuen. Azkenean, udalak kalea asfaltatzea lortu genuen. Frankismoaren ondoren, Eitzagako bizilagunen eta udalaren arteko harremana normalizatu egin zen».
Garai hartan Eitzaga herri bat zen ia. Herrigunea aparte gelditzen zen. Hala, beharrezko denda ia guztiak auzoan zituzten. «Bi janari-denda, bi ile-apaindegi, bi harategi, arrandegi bat, tabernak, elkarte gastronomikoa… genituen. Aurrezki kutxa eta farmazia bakarrik falta ziren. Jendea elizara bakarrik jaisten zen. Eitzagakook izan dugun sentimendua hortik dator: ez genuen ezer behar. Bertan genuen ia dena».
Argazkiak: Andoni Ormazabalen artxiboa.
